ভাৰতীয় নিৰ্বাচন আয়োগৰ ভিতৰচ’ৰাত সৃষ্টি হৈছে এক অভূতপূৰ্ব সংবিধান সংকট আৰু মতানৈক্য। দেশৰ মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত জ্ঞানেশ কুমাৰৰ একছত্ৰী আৰু একপক্ষীয় কাৰ্যপ্ৰণালীৰ বিৰুদ্ধে ধাৰাবাহিকভাৱে লিখিত আপত্তি দাখিল কৰি আহিছে বাকী দুগৰাকী নিৰ্বাচন আয়ুক্ত— সুখবীৰ সিং সান্ধু আৰু বিবেক যোশীয়ে। ২০২৫ চনৰ ২৮ অক্টোবৰৰ পৰা ২০২৬ চনৰ ১৪ আগষ্টলৈকে এই ১০ মাহৰ ভিতৰত দুয়োগৰাকী আয়ুক্তই প্ৰায় ১৪ বাৰ আনুষ্ঠানিকভাৱে লিখিত অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে। আনকি এদিনতে চাৰিবাৰ পৰ্যন্ত আপত্তি দাখিল কৰাৰ ঘটনাও সংঘটিত হৈছে, য’ত মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্তৰ বহু সিদ্ধান্তক ‘অবৈধ’ আৰু ‘অকৰ্তৃত্বশীল’ বুলি স্পষ্ট ভাষাৰে অভিহিত কৰা হৈছে।
এই সমগ্ৰ বিতৰ্ক আৰু সংঘাতৰ মুখ্য দিশসমূহ তলত সংক্ষেপে বিশ্লেষণ কৰা হ’ল:
-
ফৰ্ম-৬ ৰ নিয়মবহিৰ্ভূত পৰিৱৰ্তন: নতুন ভোটাৰৰ নাম অন্তৰ্ভুক্তিকৰণৰ বাবে ব্যৱহৃত ‘ফৰ্ম-৬’ত (Form 6) চৰকাৰী অধিসূচনা অবিহনেই এখন নতুন প্ৰশ্ন সংযোজন কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে আবেদনকাৰীৰ পিতৃ-মাতৃ বা ককা-আইতাৰ নাম পূৰ্বৰ SIR (স্পেচিয়েল ইণ্টেনচিভ ৰিভিজন)ত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল নে নাই, সেই তথ্য বিচৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত নতুন ভোটাৰসকলে নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰাত তীব্ৰ সমস্যাৰ সন্মুখীন হয়। নিৰ্বাচন আয়ুক্ত সুখবীৰ সিং সান্ধু আৰু বিবেক যোশীয়ে ইয়াক সম্পূৰ্ণ অবৈধ আৰু অনাকাংক্ষিত বুলি অভিহিত কৰি এই সলনি শীঘ্ৰেই প্ৰত্যাহাৰ কৰিবলৈ দাবী জনায়।
-
ছফ্টৱেৰৰ জৰিয়তে ভোটাৰ তালিকাৰ কেন্দ্ৰীকৰণ: আইন অনুসৰি প্ৰতিটো সমষ্টিৰ ভোটাৰ তালিকা প্ৰস্তুত আৰু সংশোধনীৰ মূল দায়িত্বত থাকে ইলেক্ট’ৰেল ৰেজিষ্ট্ৰেশ্যন অফিচাৰ (ERO)। কিন্তু শেহতীয়াকৈ ERONET ছফ্টৱেৰৰ পৰিৱৰ্তে ECINET আনি স্থানীয় আৰু ৰাজ্যিক নিৰ্বাচনী বিষয়াসকলৰ এক্সেছ (Access) সীমিত কৰি পেলোৱা হয়। সমগ্ৰ ব্যৱস্থাটো আয়োগৰ আই টি (IT) বিভাগৰ জৰিয়তে কেন্দ্ৰীকৰণ কৰাৰ অভিযোগ তুলি দুই আয়ুক্তই অসন্তোষ প্ৰকাশ কৰে। আয়ুক্ত সান্ধুয়ে আনকি আই টি বিভাগৰ সঞ্চালক প্ৰধান সীমা খান্নাক স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে ই আৰ ও (ERO) সকলৰ আইনী ক্ষমতা কাঢ়ি লোৱাৰ অধিকাৰ তেওঁলোকৰ নাই।
-
পশ্চিমবংগৰ SIR আৰু লাখ লাখ নাম কৰ্তনক লৈ প্ৰশ্ন: পশ্চিমবংগৰ ২৯৪ টা সমষ্টিৰ ভিতৰত ৪৯ টা সমষ্টিতে বিজয়ীৰ ব্যৱধান কৰ্তন হোৱা ভোটাৰতকৈ কম আছিল। সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয়ে ৬০ লাখ ভোটাৰৰ নাম কৰ্তনৰ গোচৰত হস্তক্ষেপ কৰি ইয়াৰ পুনৰীক্ষণৰ বাবে বিশেষ ন্যায়াধীকৰণ গঠনৰ নিৰ্দেশ দিছিল। শেহতীয়াকৈ ন্যায়ালয়ত ৩৮ লাখ আবেদন বিচাৰাধীন হৈ থকা বুলি প্ৰকাশ পোৱাৰ পিছত, আয়ুক্ত সান্ধুয়ে প্ৰশ্ন তোলে যে এই আবেদনসমূহ আচলতে কোনে আৰু কাৰ অনুমতি সাপেক্ষে দাখিল কৰিছে? ৰাজ্যিক নিৰ্বাচনী বিষয়া বা দুই আয়ুক্ত এই সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে সম্পূৰ্ণ অন্ধকাৰত আছিল।
-
গোৱাত যোগ্য ভোটাৰৰ নাম ছফ্টৱেৰে কৰ্তন কৰাৰ ঘটনা: উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি গোৱাৰ ইলেক্ট’ৰেল ৰেজিষ্ট্ৰেশ্যন অফিচাৰে ৯৭ গৰাকী বাদ পৰা ভোটাৰৰ নথি পৰীক্ষা কৰি তেওঁলোকৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। গোৱাৰ মুখ্য নিৰ্বাচনী বিষয়াই উপ-নিৰ্বাচন আয়ুক্তলৈ ৮ বাৰকৈ চিঠি লিখিছিল যদিও ছফ্টৱেৰৰ কেন্দ্ৰীকৃত পৰিচালনাৰ বাবে সেই ৯৭ গৰাকী যোগ্য ভোটাৰৰ নাম অবিহনেই চূড়ান্ত ভোটাৰ তালিকা প্ৰকাশ কৰা হয়।
-
সাংবিধানিক অৱস্থিতি আৰু আইনী প্ৰশ্ন: ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৩২৪ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি নিৰ্বাচন আয়োগ এক বহু-সদস্যীয় সংস্থা। যদিও মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্তগৰাকী আয়োগৰ মুখ্য পদাধিকাৰী, তথাপিও তিনিগৰাকী আয়ুক্তৰে অধিকাৰ আৰু ক্ষমতা সমান। নিয়ম অনুসৰি সকলো সিদ্ধান্ত সৰ্বসন্মতিক্ৰমে বা সংখ্যাধিক্যৰ ভিত্তিত ল’ব লাগে। কিন্তু জ্ঞানেশ কুমাৰে বাকী দুজন আয়ুক্তক অন্ধকাৰত ৰাখি নীতিগত সিদ্ধান্তবোৰ এককভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ গুৰুতৰ অভিযোগ উঠিছে, যিটো বিষয় ইতিমধ্যে কেবিনেট সচিবকো অৱগত কৰা হৈছে।
