গুৱাহাটী, ১২ ছেপ্টেম্বৰঃ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ইতিহাস আৰু জনগোষ্ঠীয় পটভূমিক লৈ বিভিন্ন সময়ত নানা ধৰণৰ ধাৰণা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। বিশেষকৈ ছ’চিয়েল মিডিয়াত বা বিভিন্ন আলোচনাৰ মাজত এটা কথা প্ৰায়ে শুনা যায় যে বড়োসকল ভূটানৰ পৰা অসমলৈ আহিছিল। প্ৰথম দৃষ্টিত এই দাবীত সত্যতাৰ সামান্য আভাস থকা যেন লাগিলেও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক তথ্যসমূহ গভীৰভাৱে পৰ্যালোচনা কৰিলে দেখা যায় যে ই এক অসম্পূৰ্ণ আৰু প্ৰসংগহীন উপস্থাপন। আধুনিক ইতিহাসবিদ আৰু ভাষাবিদসকলৰ গৱেষণাই স্পষ্ট কৰি দিছে যে ভূটান বড়োসকলৰ আদি বাসস্থান নাছিল, বৰঞ্চ ই আছিল তেওঁলোকৰ সুদীৰ্ঘ প্ৰব্ৰজন যাত্ৰাৰ এটা পথ বা ট্ৰেনজিট কৰিডৰহে।
উত্তৰ-পূবৰ অন্যতম বৃহত্তম খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী বড়ো বা বড়োসকল প্ৰধানকৈ অসমৰ বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিঅ’নত বসবাস কৰাৰ উপৰি মেঘালয়, অৰুণাচল প্ৰদেশ, নাগালেণ্ড, ত্ৰিপুৰা তথা চুবুৰীয়া নেপাল আৰু বাংলাদেশতো সিঁচৰতি হৈ আছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি তেওঁলোকৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৪.৫ লাখ। ভাষাতত্ত্বৰ ফালৰ পৰা বড়ো ভাষা চীন-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত তিব্বত-বৰ্মী শাখাৰ এটা অংশ। বড়ো, ডিমাছা, গাৰো, ৰাভা, ত্ৰিপুৰী, কোচ আৰু চুতীয়াসকল মিলি এক বিশাল ‘বড়ো-কছাৰী’ ঐতিহাসিক ধাৰা গঢ় লৈ উঠিছে। এই বিশাল জনগোষ্ঠীৰ নামকৰণক লৈয়ো দুটা ভিন্ন মতবাদ আছে। এটা মতবাদ অনুসৰি তিব্বতৰ পুৰণি নাম ‘বড’ৰ পৰা এই নামটো আহিছে বুলি কোৱা হয়, যিয়ে বহু সময়ত মানুহক তিব্বত আৰু ভূটানৰ সৈতে নামৰ বিভ্ৰান্তিত পেলায়। আনহাতে, গৱেষক আৰ এন মোছাহাৰীৰ দৰে পণ্ডিতসকলৰ মতে ‘বড়ো’ শব্দটো তেওঁলোকৰ নিজা ভাষাৰ শব্দ, যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘মহান মানুহ’ বা আত্মপৰিচয়মূলক এটা গৌৰৱোজ্জ্বল শব্দ।
বড়োসকলৰ মূল আদি বাসস্থানক লৈ অধিকাংশ ইতিহাসবিদ একমত যে তেওঁলোকৰ প্ৰাচীনতম শিপা তিব্বত আৰু চীন সীমান্তৰ য়াংজে আৰু হুৱাং হো নদীৰ উপত্যকা অঞ্চলত আছিল। ড° সুনীতি কুমাৰ চেটাৰ্জীৰ দৰে বিশিষ্ট পণ্ডিতে উল্লেখ কৰা মতে, এই তিব্বত-বৰ্মী লোকসকলে হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি বিভিন্ন দলত বিভক্ত হৈ দক্ষিণ আৰু পশ্চিম দিশে প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। গৱেষক অজয় ৰায়ে বড়ো জনগোষ্ঠী আৰু তিব্বতৰ খাম জনগোষ্ঠীৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক দৃঢ়তা তথা যুদ্ধংদেহী স্বভাৱৰ মাজত থকা সাদৃশ্যৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে। অৱশ্যে প্ৰব্ৰজনৰ সঠিক সময়ক লৈ ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত মতভেদ আছে; কাৰোবাৰ মতে এই আগমন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০, কাৰোবাৰ মতে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০০ আৰু ড° চেটাৰ্জীৰ মতে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ চনৰ আশে-পাশে হৈছিল। ইয়াৰ সমান্তৰালকৈ আন বহু গৱেষকৰ মতে, এনে প্ৰব্ৰজনৰ কোনো একক ঐতিহাসিক নিৰ্দিষ্ট নথি নথকাৰ বাবে বড়োসকলক প্ৰাচীন কালৰে পৰাই অসম উপত্যকাত বসবাস কৰি অহা ভূমিপুত্ৰ বা খিলঞ্জীয়া হিচাপেহে গণ্য কৰা উচিত। আনকি মহাভাৰতৰ যুগতো অসম উপত্যকাত বড়োসকলৰ এক বৃহৎ উপস্থিতি আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।
এই দীঘলীয়া প্ৰব্ৰজন পথৰ মাজতেই ভূটানৰ নামটো সাঙোৰ খাই পৰে। ইতিহাসবিদ এইচ কে বৰপূজাৰীৰ মত অনুসৰি, উত্তৰ-পশ্চিম চীনৰ পৰা দক্ষিণলৈ নামি অহা লোকসকল উত্তৰ-পূব বাৰ্মাৰ ওচৰত দুটা ভাগত বিভক্ত হৈছিল। এটা ভাগ দক্ষিণলৈ যায় আৰু আনটো ভাগ হিমালয়ৰ পাদদেশেৰে পশ্চিমলৈ গতি কৰি ভূটান, তিব্বত আৰু নেপাল হৈ অসম উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰে। এই হিমালয়ৰ পাদদেশ আৰু সমতল ভূমিৰ সংযোগস্থলীসমূহক স্থানীয়ভাৱে ‘দুৱাৰ’ বুলি জনা যায়। কছাৰী লোকসকল নামি অহা তেনে এটা পাহাৰীয়া এলেকা আজিও ‘কছাৰী দুৱাৰ’ নামেৰে জনাজাত। ইতিহাসবিদ চি চি সান্যালৰ মতে, আন এটা দল পাটকাই পাহাৰৰ বাটেৰে অসমত সোমাই সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা আৰু উত্তৰ বংগলৈ বিয়পি পৰিছিল। পণ্ডিত ছিডনী এণ্ডেলৰ মতেও তিস্তা, ধৰলা, সোণকোষ আৰু উজনিৰ সোৱণশিৰি আদি নদী উপত্যকাৰে কেইবাটাও প্ৰব্ৰজন ঢৌ আহি কামৰূপ আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে শক্তিশালী ভেটি স্থাপন কৰিছিল। অৰ্থাৎ ভূটান আছিল সমতললৈ অহাৰ এক প্ৰাকৃতিক পথহে, কোনো স্থায়ী আদিভূমি নহয়।
অসম আৰু বংগৰ পাদদেশত স্থিতি লোৱাৰ পাছত বড়োসকলৰ সৈতে ভূটানৰ পাহাৰীয়া ভুটিয়া জনগোষ্ঠীৰ সুদৃঢ় বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক গঢ় লৈ উঠিছিল। বাক্সাৰ পৰা চিদলিলৈকে বিস্তৃত বিভিন্ন দুৱাৰ অঞ্চলৰ জৰিয়তে এই ব্যৱসায়িক আদান-প্ৰদান শতিকাজুৰি চলিছিল। ভূটীয়া ব্যৱসায়ীসকলৰ যোগেদি তিব্বতীয় আৰু চীনা ব্যৱসায়ীৰ সৈতেও এক বাণিজ্যিক সংযোগ স্থাপিত হৈছিল। কিন্তু ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছে অসম নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ নিয়াৰ পাছত এই উৰ্বৰ আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ দুৱাৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি ভূটান আৰু ইংৰাজৰ মাজত সংঘাত আৰম্ভ হয়।
এই সংঘাতেই ১৮৬৪ চনত ঐতিহাসিক এংলো-ভুটানীজ যুদ্ধ বা ‘দুৱাৰ যুদ্ধ’ৰ ৰূপ লয়। পাঁচ মহীয়া এই যুদ্ধত ভূটান পৰাস্ত হয় আৰু ১৮৬৫ চনৰ ১১ নৱেম্বৰত দুয়োপক্ষৰ মাজত স্বাক্ষৰিত হয় ঐতিহাসিক ‘ছিঞ্চুলা চুক্তি’। এই চুক্তিৰ অধীনত ভূটানে সমগ্ৰ অসম দুৱাৰ, বংগ দুৱাৰ, কালিম্পং অঞ্চল আৰু দক্ষিণ-পূব ভূটানৰ দেৱাংগিৰি অঞ্চলকে ধৰি প্ৰায় ৭১২২ বৰ্গ কিলোমিটাৰ ভূমি ব্ৰিটিছ ভাৰতক চিৰদিনৰ বাবে হস্তান্তৰ কৰিবলৈ বাধ্য হয়, যি আছিল ভূটানৰ ভূখণ্ডৰ প্ৰায় এক-পঞ্চমাংশ। ইয়াৰ বিনিময়ত ভূটানক বাৰ্ষিক ক্ষতিপূৰণ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। তাৎপৰ্যপূৰ্ণভাৱে, এই ছিঞ্চুলা চুক্তিয়ে আজিৰ প্ৰায় ৬৯৯ কিলোমিটাৰ দীঘল ভাৰত-ভূটান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সীমান্তৰ স্থায়ী ভেটি স্থাপন কৰে, যি পিছলৈ ১৯১০ চনৰ পুনাখা চুক্তি আৰু ১৯৪৭ পৰৱৰ্তী চুক্তিসমূহতো অব্যাহত থাকে। যি দুৱাৰ অঞ্চল এসময়ত বড়ো আৰু ভূটীয়া লোকসকলৰ বাণিজ্যিক আৰু যাতায়াতৰ পথ আছিল, সেয়াই পৰৱৰ্তী কালত এক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সীমান্তলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।
ইয়াৰ বাহিৰেও আন এক ভুল ধাৰণাৰ সৃষ্টি হয় ভূটানৰ স্থানীয় ‘বডিক’ জনগোষ্ঠীসমূহৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত। ভূটানত বসবাস কৰা ঙালোপ আৰু শাৰ্ছোপ জনগোষ্ঠীৰ ভাষা আৰু মূল উৎসও চীন-তিব্বতীয় আৰু তিব্বত-বৰ্মী শাখাৰ সৈতে জড়িত। কিন্তু এই মিলটো ঠিক তেনেধৰণৰ, যেনেকৈ হিন্দী আৰু মাৰাঠী উভয় ভাষাই ভাৰতীয়-আৰ্য ভাষা পৰিয়ালৰ অংশ হোৱাৰ পাছতো দুয়োটা পৃথক ভাষা আৰু সংস্কৃতি। ভূটানৰ ঙালোপ বা শাৰ্ছোপসকল আৰু অসমৰ খিলঞ্জীয়া বড়োসকল একেটা বহল ভাষিক গোষ্ঠীৰ অংশ হ’লেও তেওঁলোকৰ ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক যাত্ৰা সম্পূৰ্ণ সুকীয়া।
গতিকে ‘বড়োসকল ভূটানৰ পৰা আহিছিল’ বুলি প্ৰচাৰ কৰা কথাষাৰ প্ৰকৃত সত্য নহয়। বড়ো জনগোষ্ঠীৰ প্ৰাচীন শিপা তিব্বত-চীন সীমান্তৰ নদী উপত্যকাৰ সৈতে জড়িত আৰু অসম উপত্যকাত তেওঁলোক প্ৰাচীন কালৰে পৰা সুপ্ৰতিষ্ঠিত ভূমিপুত্ৰ। হিমালয়ৰ নামনিৰ ভূটান আৰু দুৱাৰ অঞ্চলবোৰ আছিল কেৱল তেওঁলোকৰ প্ৰব্ৰজনৰ এক ট্ৰেনজিট পথ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যস্থলী। সেয়েহে ইতিহাসৰ গভীৰ প্ৰসংগ আৰু তথ্যভিত্তিক পৰ্যালোচনা অবিহনে এনে একপক্ষীয় দাবীক সত্য বুলি মানি লোৱাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক বা ঐতিহাসিক ভিত্তি নাই।
