ডিজিটেল ডেস্ক, ৮ অক্টোবৰ: “মোক এদিন কোনোবাই সুধিছিল— তুমি পথাৰত কি গজাইছা? মই ক’লোঁ— খৰি। মই নিজেই শুকান খৰি গজাইছোঁ… নহ’লে এই বন্ধু বোলাবোৰে মোক কেঁচা খৰিৰে জুই লগাই দিব! জুইৰ ধোঁৱা চকুত পৰিলে সিহঁতৰ চকুৰ পৰা পানী ওলাব, আৰু মোৰ ছাই হৈ যোৱা মৃতদেহটোৱে ভাবিব— সিহঁতে মোৰ বাবে কান্দিছে! এনেকুৱা নিৰ্দয় এইবোৰ… সেয়ে মই মোৰ বাবে শুকান খৰি নিজেই গোটাইছোঁ, যাতে ধোঁৱা কম হয়। যাতে জুইৰ শিখাৰ মাজৰ পৰাও মই চিনি পাব পাৰোঁ— কোন মোৰ নিজৰ আৰু কোন পৰ ৰূপধাৰী!”
মৃত্যুক লৈ এনেকৈ অকপটে, হিয়া উদঙাই কথা ক’ব পৰা মানুহজন আৰু নাই। নিজৰ জীৱনক অত্যন্ত স্পষ্ট আৰু অকৃত্ৰিমভাৱে জীয়াই থকা ভাৰতীয় ছবিজগতৰ বিৰল অভিনেতা নানা পাটকাৰ আৰ নাই। বৃহস্পতিবাৰে (৮ অক্টোবৰ) পুৱা ৫:২০ বজাত গোৱাৰ ডোনা পাউলাস্থিত নিজ বাসগৃহত শেষ নিশ্বাস ত্যাগ কৰে প্ৰখ্যাত অভিনেতাগৰাকীয়ে। সমুদ্ৰক প্ৰাণভৰি ভাল পোৱা মানুহজনৰ শেষ যাত্ৰাও হ’ল সমুদ্ৰৰ ইপাৰৰ পৰাই…।
১৩ বছৰ বয়সত ফুটপাথৰ সংগ্ৰাম, ১৬ কিলোমিটাৰ খোজকাঢ়ি চলাইছিল জীৱন
আজি যি গৰাকী নানা পাটকাৰক সমগ্ৰ দেশে চিনি পায়, সেই সফলতাৰ আঁৰত আছিল চৰম দৰিদ্ৰতা আৰু ক্ষোভৰ এক দীঘলীয়া ইতিহাস। মুম্বাইত দেউতাকৰ কাপোৰৰ ব্যৱসায় কোনোবাই প্ৰতাৰণাৰে কাঢ়ি নিয়াৰ পাছত পৰিয়ালটো চূড়ান্ত দুৰৱস্থাত পৰিছিল।
মাত্ৰ ১৩ বছৰ বয়সতেই নানা পাটকাৰে মাহেকীয়া ৩৫ টকা দৰমহা আৰু এবেলা সাঁজৰ বিনিময়ত থিয়েটাৰৰ পোষ্টাৰ পেইন্টিং কৰিবলৈ লৈছিল। দিনৰ ৰ’দত দাদৰৰ সমৰ্থ বিদ্যালয়ৰ পৰা ৮ কিলোমিটাৰ খোজকাঢ়ি কামলৈ যোৱা আৰু নিশা পুনৰ ৮ কিলোমিটাৰ খোজকাঢ়ি ঘৰলৈ অহা— দৈনিক ১৬ কিলোমিটাৰ পথ পদব্ৰজে অতিক্রম কৰাই আছিল তেওঁৰ শৈশৱ!
পাছলৈ এখন বিশেষ সাক্ষাৎকাৰত বৈপ্লৱিক অভিনেতাই মনৰ ক্ষোভ উজাৰি কৈছিল— “মই ফুটপাথত শুই ডাঙৰ হৈছোঁ ৰে! তেতিয়া মোৰ কোনো আত্মীয় নাছিল। কিন্তু যেতিয়া নাম আৰু পইচা আহিল, তেতিয়া আত্মীয়ৰ অভাৱ নোহোৱা হ’ল। যদি নাটক আৰু এই মানুহবোৰ মোৰ জীৱনলৈ নাহিলহেঁতেন, তেন্তে হয়তো মই অপৰাধ জগতৰ (Underworld) এজন ডন হৈ পৰিলোঁহেঁতেন!”
অশোক সৰাফ আৰু নানা: এটা অমৰ বন্ধুত্বৰ কাহিনী
নানা পাটকাৰৰ অভিনয় যাত্ৰাত সুভাটাই, অৰবিন্দ দেশপাণ্ডে আৰু জ্যেষ্ঠ অভিনেতা অশোক সৰাফৰ অৱদান আছিল অপৰিসীম। ‘পুৰুষ’ নাটকখন কৰাৰ সময়ত নানাই প্ৰতিটো শ্ব’ত মাত্ৰ ৫০ টকা পাইছিল, আনহাতে অশোক সৰাফে পাইছিল ২০০ টকা।
নানাৰ আৰ্থিক দুৰৱস্থা বুজি পাই অশোক সৰাফে তাছ খেলাৰ ছলেৰে জানিবুঝিয়েই নানাৰ ওচৰত ৮-১০ টকা পৰাজিত হৈছিল, যাতে নানাই সেই পইচাৰে নিজৰ সংসাৰ চলাব পাৰে। নানাই মনত পেলাই কৈছিল— “মই জানিছিলোঁ তেওঁ উপায়হীন হৈ মোক পইচা দিছে, তথাপি মই লৈছিলোঁ কাৰণ মোৰ প্ৰয়োজন আছিল।”
অন্যহাতে, এবাৰ এখন নাটকত গাওঁবাসীৰ আক্ৰমণৰ পৰা বন্ধু অশোক সৰাফৰ প্ৰাণ বঁচাবলৈ নানা পাটকাৰে নিজেই চাইকেল ৰিক্সা চলাই পাহাৰীয়া পথেৰে উফৰি পলাই গৈছিল। অশোক সৰাফে নিজৰ আত্মজীৱনী ‘বহুৰূপী’ত লিখিছে— “সিদিনা যদি নানা নাথাকিলহেঁতেন, ভিৰে মোক মাৰিয়েই পেলালেহেঁতেন!”
স্ক্ৰীনত ক্ষোভৰ বিস্ফোৰণ আৰু ‘নাম ফাৱণ্ডেচন’ৰ মানৱতা
১৯৭৮ চনত ‘গমন’ ছবিত সৰু চৰিত্ৰৰে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰা নানাই পৰৱৰ্তী সময়ত ‘পৰিন্দা’, ‘ক্ৰান্তিৱীৰ’, ‘প্ৰহাৰ’, ‘খামোশী’, ‘অগ্নিসাক্ষী’, ‘নটসম্ৰাট’ আৰু ‘ৱেলকাম’ৰ দৰে ছবিত অনন্য অভিনয়ৰে এক সুকীয়া ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিলে। সাধাৰণ মানুহৰ অন্তৰৰ ক্ষোভ আৰু আৱেগক তেওঁ পৰ্দাত এনেদৰে জীৱন্ত কৰি তুলিছিল যে, ৰাজ ঠাকৰেয়ে তেওঁলৈ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই লিখিছে— “নানাৰ অভিনয় চোৱা মানেই যেন সাধাৰণ মানুহৰ মনৰ আৱেগৰ প্ৰেছাৰ কুকাৰৰ হুইছেল শ্ৰৱণ কৰা!”
কেৱল চিনেমাতেই নহয়, বাস্তৱ জীৱনতো তেওঁ আছিল এজন খাঁটি মানুহ। ২০১৫ চনত মহাৰাষ্ট্ৰৰ খৰাংপীড়িত কৃষকসকলৰ আত্মহনন ৰোধ কৰিবলৈ তেওঁ অভিনেতা মকৰন্দ অনাসপুৰেৰ সৈতে মিলি গঠন কৰিছিল ‘নাম ফাৱণ্ডেচন’ (Naam Foundation)। হাজাৰ হাজাৰ কৃষকৰ গৃহলৈ পানী আৰু আৰ্থিক সাহায্য কঢ়িয়াই আনি তেওঁ সঁচা অৰ্থত কৃষকৰ ত্ৰাণকৰ্তা হৈ পৰিছিল।
বিতৰ্ক, অভিযোগ আৰু নাম-যশৰ সকলো ধুমুহাক নেওচি নিজৰ নিয়মেৰে জীয়াই থকা আমাৰ ‘নাটসম্ৰাট’ আজি চিৰদিনৰ বাবে মৌন হৈ পৰিল। তেওঁৰ এই শূন্যতা কেতিয়াও পূৰণ হ’ব নোৱাৰে। অলবিদ নানা, আপোনাৰ অবিহনে ভাৰতীয় চিত্ৰজগতৰ ক্ষোভৰ ৰংটো চিৰদিনৰ বাবে শেঁতা হৈ ৰ’ব!
